Bình pha cà phê lật ngược (Neapolitan Flip Pot – Cuccumella)
“Vũ điệu lật bình” trong nghệ thuật cà phê Ý
Bình pha cà phê lật ngược, còn được gọi là Cuccumella napoletana, là một dụng cụ pha cà phê truyền thống gắn liền với vùng Naples (Ý). Xuất hiện từ cuối thế kỷ 18 và được sử dụng rộng rãi trong suốt thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20, hiện vật này không chỉ phản ánh kỹ thuật pha chế cà phê trước thời đại máy espresso, mà còn là biểu tượng văn hóa của nhịp sống chậm và tinh thần gia đình Ý.
1. Thiết kế
Điểm nhận diện nổi bật nhất của bình pha cà phê lật ngược là hai tay cầm song song, hướng về hai phía đối diện, cho phép người pha cầm chắc và thực hiện thao tác lật bình an toàn.
Bình thường được chế tác từ nhôm hoặc thép không gỉ, mang vẻ đẹp cổ điển, giản dị. Về cấu trúc, hiện vật có thiết kế “đối xứng nghịch” độc đáo, gồm ba bộ phận chính:
- Ngăn dưới (Water tank): Dùng để chứa nước, có một lỗ nhỏ gần mép để thoát hơi khi nước sôi.
- Ngăn giữa (Filter basket): Bộ lọc hình trụ đặt ở trung tâm, chứa cà phê xay ở độ mịn vừa phải.
- Ngăn trên (Coffee pot): Phần có vòi, dùng để chứa cà phê sau khi chiết xuất.
2. Nguyên lý hoạt động
Quá trình pha cà phê với bình lật Neapolitan diễn ra theo ba giai đoạn chính:
- Đun nóng: Nước được đun sôi trong ngăn dưới. Khi hơi nước bắt đầu thoát ra từ lỗ nhỏ, đó là dấu hiệu cho thấy nước đã đạt nhiệt độ thích hợp.
- Thao tác lật bình: Người pha nhấc bình khỏi bếp và lật ngược toàn bộ dụng cụ một góc 180 độ.
- Chiết xuất bằng trọng lực: Lúc này, ngăn chứa nước nằm phía trên, nước nóng từ từ thấm qua lớp bột cà phê ở ngăn giữa, rồi chảy xuống ngăn dưới (nay trở thành bình chứa cà phê thành phẩm).
Không sử dụng áp suất, toàn bộ quá trình chiết xuất diễn ra chậm rãi và tự nhiên, phụ thuộc vào trọng lực.
3. Hương vị
Cà phê pha bằng bình lật Neapolitan không tạo lớp crema dày như espresso, cũng không đậm đặc như cà phê phin. Thay vào đó, đồ uống có vị thanh, cân bằng, hương thơm rõ ràng và dễ cảm nhận từng nốt hương, phản ánh đúng tinh thần thưởng thức cà phê truyền thống của người Ý.
4. Ý nghĩa văn hóa
Tại Ý, đặc biệt là ở Naples, Cuccumella không chỉ là một dụng cụ nhà bếp mà còn là biểu tượng của sự kiên nhẫn, gắn kết và đời sống gia đình. Trong thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, hình ảnh chiếc bình lật nghi ngút khói trên bàn ăn buổi sáng đã trở thành một phần quen thuộc của sinh hoạt thường nhật, gắn liền với những cuộc trò chuyện chậm rãi và ấm cúng.