VĂN MINH CÀ PHÊ ROMAN

01/08/2018

HÀNH TRÌNH NHÂN VĂN

Văn minh cà phê Roman hay còn gọi là Cà phê La Mã là nền văn minh cà phê đại diện của phương Tây, nổi danh từ thế kỷ thứ XVI khi được Giáo Hoàng Clement VIII dùng trong nghi thức rửa tội cho tín đồ. Cà phê Roman tiêu biểu cho văn minh cà phê ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất và pha chế cà phê, kết hợp với sự thăng hoa trong nghệ thuật trình bày.

Văn minh cà phê Roman mang trong mình tri thức cấp tiến của một nền văn minh đã nỗ lực vượt khỏi áp bức của thần quyền trong thời Phục hưng, khai triển trí tuệ con người trong thời Khai sáng. Sau hơn 10 thế kỉ của đêm dài mộng mị thời Trung Cổ Tây Âu, tầng lớp tư bản phôi thai cùng với đạo Tin Lành đã hiển dương cà phê – thứ đồ uống mới được du nhập từ Trung Đông- như thức uống nhân văn của thời đại và đả kích việc lạm dụng bia như sự tàn hại của nhân cách.

Thời kỳ đầu của tư bản Tây Âu, cà phê được vinh thăng như thức uống giúp con người cởi trói xiềng xích và tạo tác sự tự do cho bản thân. Cùng với các tổ chức tư bản, cà phê đã góp phần đưa xã hội Tây Âu thời bấy giờ thoát khỏi cảnh ngập trong bia vàng – đen – trắng. Chính bởi vậy, có thể nói rằng ở Tây Âu tư bản cần cà phê và cà phê cần tư bản như hai tác năng song hành.

Cùng với sự phát triển của cà phê, các hàng quán cà phê xuất hiện trong thời kỳ đầu của tư bản cũng được gọi một cách có chủ ý là Salons du Peuple (Phòng khách của dân – Pháp) và Penny University (Đại học một hào – Anh). Tại Pháp, Salons du Peuple trở thành nơi gặp gỡ, thảo luận các vấn đề liên quan đến triết lý cuộc sống và thế sự nhân gian trong thời đại của Khai sáng và được thức tỉnh bởi công năng của cà phê. Cũng từ đó, hàng quán cà phê dần dần trở thành Parlement du Peuple (Nghị viện của Nhân dân) – không gian công cộng mang tính công dân đầu tiên trong lịch sử. Và vào năm 1721, Montesquieu đã khuyến cáo chế độ quân chủ về tác hại của quán cà phê đối với tương lai của thể chế, bởi “Cà phê có khả năng làm động não con người và quán cà phê là không gian đàm luận làm thức tỉnh đủ thứ quyền mà nhiều người dân mong muốn trong khi luật định chưa có” (Lettes Persanes). Thực tế đã chứng minh, cuộc cách mạng lớn nước Pháp năm 1798 lật đổ chế độ phong kiến đã nổ ra tại quán Café de Foy trên quảng trường Palais – Roya. Trong khi đó tại Anh, trái với không khí dễ kích động của những cửa hàng bia rượu, các Penny University là không gian thích ứng cho việc chiêm nghiệm và trao đổi tri thức, hàn lâm lẫn thực nghiệp. Các quán cà phê cũng chính là nơi ra đời các tác phẩm nổi tiếng về triết học và kinh tế học của David Hume (cha đẻ của đường hướng thực nghiệm trong nhận thức và phương pháp hoài nghi trong suy luận), Jeremy Bantham (cha đẻ của chủ nghĩa duy thực), Adam Smith (cha để của kinh tế học cổ điển và lý thuyết bàn tay vô hình trong vận hành của thị trường) đã được hoài thai.  Hội Hoàng Gia (Royal Society, tiền thân của Viện Hàn lâm Khoa học của Vương quốc Anh) nơi quy tụ các nhà kho học nổi tiếng thời ấy, mà Isaac Newton đảm nhiệm vai trò chủ tịch, cũng được thành lập tại quán cà phê Tilliard’s (năm 1660).

Từ con người cà phê lại hình thành ý niệm xã hội cà phê dựa trên nhận định đơn giản là chẳng ai đến quán cà phê chỉ để uống cà phê. Cà phê đã trở thành phong cách sống, quan niệm sống, thái độ sống, triết lý sống… của chính bản thân người thưởng lãm cà phê.

Thưởng thức và Tận hưởng (tiếng La Tinh Delectare et Prodesse) là kim chỉ nam đặt nền móng cho sự định hình của văn hóa cà phê Tây Âu lục địa với sự phân vùng và tương tác giữa ba tố chất nổi bật là French Class (Đẳng cấp Pháp), Italian Style (Phong cách Ý) và Viennese Spirit (Tâm thức Wien). Trong khi Thưởng thức chủ yếu liên quan đến thuộc tính của cà phê thì Tận hưởng cơ bản nói về khí quyển của cà phê, chính xác hơn là không gian, thời gian và con người quanh việc uống cà phê. Chính vì vậy, tính chất của thức uống không thể tách rời với động năng của hàng quán cũng như tưởng vọng của cách hàng. Các yếu tố lịch sử của vật thể, không gian, thời gian và con người là những yếu tố cấu thành nền văn minh cà phê giai đoạn Xã hội cà phê.

skype