VĂN MINH CÀ PHÊ OTTOMAN

01/08/2018

KHỞI NGUỒN HẠT MẦM TỈNH THỨC

Cây cà phê được phát hiện lần đầu tiên tại Ethiopia.

Tên gốc của Ethiopia là Abyssinia và là nước độc lập cổ xưa nhất của châu Phi, đã được văn minh Ai Cập biết đến từ hai ngàn năm trước công nguyên. Ethiopia là một địa điểm cổ sơ nhất mà các nhà khoa học biết được về sự sinh tồn của loài người thông minh (homo-sapiens), cũng là một trong những vương quốc cổ kính nhất. Homer đã nhắc tới Ethiopia hai lần trong sử thi Iliad và ba lần trong Odyssey. Đây là xứ nằm trên đường giao lưu của châu Phi, châu Á, và châu Âu. Có thể nói, với nền văn hóa đặc sắc đa sắc tộc, đa tôn giáo, đa ngôn ngữ, Ethiopia là một trong những thử nghiệm giao lưu toàn cầu hóa lý thú nhất cho châu Phi và toàn thế giới.

Ethiopia nằm ở đông bắc châu Phi, đây là nơi phát tích cây cà phê arabica trong những thung lũng hoang vắng đất đỏ của núi lửa xa xưa và sương mù ở độ cao hàng ngàn thước trên mặt biển. Từ cổ xưa, dân địa phương đã dùng lá, ăn trái, nấu hạt cà phê làm thức ăn và thức uống bình dị. Theo truyền thuyết dân gian, cà phê được coi là những giọt nước mắt của Thượng đế nhỏ xuống thi thể của các bà mo, thầy phù thủy. Bộ tộc Oromo ngày nay còn giữ phong tục là trồng một cây cà phê trên mộ của những thầy mo. Cà phê khởi đầu ngoài việc để cúng tế thì chủ yếu là để ăn bằng cách giã hạt cà phê thành bột, trộn với mỡ, sữa hoặc bơ, viên thành dạng tròn sấy khô nhằm làm lương thảo nạp năng lượng cao trên đường hành quân cho các chiến binh Ethiopia. Những sử thi lừng lẫy về các đế chế của Ethiopia suốt thời cổ đại gắn liền với thời kỳ mà duy nhất chỉ có Ethiopia biết vận dụng công năng của cà phê. Một trong những món quà trân quý mà Nữ Hoàng Sheba của Ethiopia và Yemen mang tặng Hoàng đế Salomon (970-931 trước CN) ở thành Jerusalem đã được không ít hoc giả phương Tây luận đoán là hạt cà phê để pha thành thức uống đã được thời ấy nhìn nhận là có dược chất tạo sự khai thông tinh thần.

Ethiopia không chỉ là vùng đất quê nhà của cà phê, mà còn là nơi cà phê được xem như biểu tượng của quyền lực, một thức uống của thần linh, nghi thức cà phê là một lễ nghi tâm linh

Một bộ phận những người ưa thích cà phê sớm nhất là các tín đồ theo đạo Hồi. Văn minh cà phê Ottoman là văn minh cà phê của thế giới Hồi giáo, nơi cà phê được xem là loại thức uống thần thánh mang lại sự tỉnh táo, kích thích sáng tạo và củng cố đức tin cho tín đồ Hồi giáo. Họ luôn phải thức đêm để cầu nguyện. Thế kỷ thứ 15, những địa điểm uống cà phê đầu tiên được xuất hiện tại vùng thánh địa Mecca. Có câu chuyện kể rằng, khi cà phê du nhập vào châu Âu năm 1500, các giáo sĩ tại Vatican chỉ trích rằng đó là loại thức uống đáng ghê tởm của quỷ Satan, của những kẻ theo Hồi giáo và chống lại Kitô giáo. Vì thế nó phải bị cấm. Khi Giáo hoàng Clement VIII đến, ông nếm thử hạt cà phê và rất thích. Ông đã ban phước cho loại hạt này. Ông nói: “Đồ uống của quỷ Satan thật ngon. Thật đáng tiếc nếu chỉ để những người không theo đạo dùng nó. Chúng ta sẽ chơi lại quỷ Satan bằng cách rửa tội cho loại đồ uống này và khiến nó trở thành một đồ uống Kitô giáo đích thực”.

Cà phê phát triển và trở nên thực sự phổ biến vào năm 1575 khi quán cà phê đầu tiên được mở tại Istabul. Tại đây, cà phê được cung cấp như “sữa cho những người chơi cờ và những người suy tư”. Đến giữa thế kỷ 17, cà phê đã xâm nhập vào triều đình đế quốc Ottoman với những viên quan phụ trách cà phê có đến hơn 40 người phụ tá pha chế và dọn hầu cho hoàng đế và các cận thần. Ở giai đoạn cực thịnh nhất, Đế chế Ottoman trải rộng qua ba châu lục và bao phủ một phạm vi rộng các nền văn hóa, tôn giáo và ngôn ngữ. Bất chấp những khác biệt văn hóa này, đế chế vẫn phát triển thịnh vượng trong 623 năm, từ 1299 đến 1922 sau Công nguyên.

Từ những ngày của đế chế Ottoman đến nay, cà phê đã đóng một vai trò quan trọng trong lối sống và văn hoá Thổ Nhĩ Kỳ. Việc phục vụ và uống cà phê đã có một ảnh hưởng sâu sắc đến tục lệ, phong tục tập quán, liên quan đến chính trị, xã hội, cầu nguyện, và truyền thống hiếu khách qua nhiều thế kỷ. Mặc dù nhiều nghi lễ với cà phê không còn phổ biến trong xã hội ngày nay, cà phê vẫn là một phần không thể tách rời của văn hoá Thổ Nhĩ Kỳ

skype