Cây Nêu của người Mông

29/01/2022

Người Mông là một trong những dân tộc thiểu số có dân số đông nhất ở Việt Nam, với 1.393.547 người trong toàn quốc (2019). Là dân tộc nhập cư vào Tây Nguyên, họ đến từ các tỉnh miền núi phía Bắc. Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Mông ở Tây Nguyên có 82.865 người, tại Đắk Lắk, họ sinh sống ở hầu khắp các huyện trong tỉnh, song tập trung đông nhất tại 8 huyện là: Krông Bông, Mdrăk, Ea Sup, Krông Păk, Lăk, Krông Năng, Čư Mgar, Ea Kar, với dân số là 39.241 người.

Mặc dù quê hương của người Mông ở những bản làng xa xôi tận biên giới phía Bắc, khi di cư vào canh tác trên vùng đất đỏ của núi rừng Tây Nguyên nhiều gia đình dân tộc Mông đã trồng cây cà phê, bắt đầu an cư và lạc nghiệp trên vùng đất mới.

Lễ hội Gầu Tào là lễ hội truyền thống của người Mông vùng Tây Bắc Việt Nam như: Lào Cai, Hà Giang… được gìn giữ từ xưa đến nay. Thông thường, khi một gia đình người Mông không có con, ít con hoặc sinh con một bề hay có người ốm đau hoặc làm ăn không tốt…, họ sẽ lên đồi Gầu Tào khấn xin thần linh ban cho con cái, cầu xin sức khỏe hay làm ăn thuận lợi. Khi lời cầu khấn trở thành hiện thực, họ làm lễ Gầu Tào để tạ ơn thần linh.

Cây Nêu của người Mông được dựng trong lễ hội Gầu tào (cầu phúc hoặc cầu mệnh) tổ chức từ ngày 3 đến ngày 5 tháng giêng âm lịch. Cây Nêu được làm bằng thân cây mai (một loại tre) to, già, thẳng, còn ngọn, có lá xanh, không bị sâu. Cây khi chặt phải đổ theo hướng mặt trời lặn. Khi mang cây nêu đến nơi dựng thì không được ai bước qua hoặc luồn dưới thân cây, người ta thực hiện với những nghi thức phức tạp khi chặt cây làm nêu, trồng nêu và bày đồ lễ khấn trước cây.

Cây được chằng buộc để ngọn cây vút cong hướng về phía Tây, phía mặt trời lặn. Trên ngọn cây Nêu của người Mông treo 3 đến 5 sải vải lanh đỏ và xanh, nẹp cành trúc, buộc thành cờ; phía dưới sải vải lanh đen còn buộc 2 túm bắp ngô, 1 cụm lúa, 1 quả bầu nậm đựng rượu, ngoài ra còn có khèn, gậy và một vài vật dụng của người Mông…nhằm cầu mong một năm mới tốt lành.

Lễ hội dựng cây Nêu gắn liền với niềm tin của người Mông về cầu phúc, cầu mệnh. Đây cũng là môi trường nuôi dưỡng văn hóa, văn nghệ dân gian Mông, gắn kết khối đoàn kết cộng đồng…

Meej txhis Hmoob

Hmoob yog ib meej txhis coob nyob raus Yij Naj (Nyab Laj) teb chaws, muaj 1.393.547 tus neeg raws teb chaws sau cia xyoo 2019. Yog ib meej txhis tsiv teb raws chaws pem cov xeem qaum teb tuaj rau Tay Nguyen. Raws xw li teb chaws muab xam rau xyoo 2019, peb hmoob nyob rau Tay Nguyen muaj 82.865 tus, xeem Dak Lak, nyob rau ntau lub xyem, coob dua tshaj yog 8 lub xyem: Krong Bong, Mdrak, Ea Sup, Krong Pak, Lak, Krong Nang, Cw Mgar, Ea Kar, huv si muaj 39.241 tus zeej khawv.

Tsiv kav Hmoob teb chaws qaum teb yog nyob cov xeem tom tom siab, roob zeb roob tsuas li ntau tab tsiv tuaj nyob rau cov xeem Tay Nguyen no, Hmoob twb paub cog ca fe teb chaws no, ua tau noj tau haus rau ntawm teb chaws tshiab no.

Lub tsiab Nqaum Toj yog ib lub kev cai rau ntawm peb Hmoob nyob cov xeem toj siab Yij Na teb chaws xws li Lao Cai(Los Kiab), Ha Giang(Huv Yaj)…tau bov hum bov yoom ntoj teg thaum ntxov los txog nyim no. Yog leej tws yim neeg Hmoob tsi muaj me nyuam, tsi muaj tub, si muaj mob tsi paub zoo, ua tsi tau noj tsi tau haus. Ces yuav mus thov lawv cov txiv toj, tsaj hauv toj kom noj tsiab tuam thxij tuaj Nqaum Toj, ua tsaug rau dab txiv toj.

Tus ncej txheeb Hmoob tsaj rau pem hauv toj qhov chaws Nqaum Toj kom thov koob hmoov rau yim neeg tsaj hauv toj yogh nub xiab 3 txog xiab 5 xyoo tshiab. Tus ncej txheeb yog ob tus si peb tus xyoob kav laus, siab thiab ncaj, muaj ntsi xyoob, nplooj xyoob tseem ntsuab, tsi muaj kab noj. Thaum txiv xyoob yuav raws sab hnub poob. Thaum coj tus xyoob mus tsaj hauv toj, tsi lob hla thiab nkag hauv tus xyoob, ua ntau yam kev cais thov tag li txiav xyoob los tsaj hauv toj.

Tus xyoob txiav los tsaj hauv toj tsi txiav lub ntsi, lub ntsi xyoob nkaus mus rau sab hnub poob. Saum lub ntsi xyoob, Hmoob dai 3 txog 5 daim ntaub maj liab, ntsuab khi lub ntsi xyoob; hauv qab cov ntaub dub khi 2 teg pob kw, 1 teg nplej, 1 lub phwb taub nruab cawv, thiab dai ib rab qeej, qws thiab Hmoob li txuas, hlaus…kom ib xyoo zoo mus.

Hmoob lub hauv toj thiab tus ncej ntxeeb yog kom thov tej dab qhua thiab toj roob hauv peg los pab maj kom zoo, tsi muaj mob tsi muaj nkees. Qhov nov twb yog Hmoob li kev caij vaj luag zoo siab pov hwm pov yoom rau Hmoob lub neej, kom tuam txhi tuam cuab nyob zoo thiab nyob thaj cej…

The Mong’s Nêu pole

The Mong  was one of the ethnic groups with the most population in Vietnam, with 1,393,547 people in the whole country (2019). As an ethnic group who immigrated to the Central Highlands, they come from the northern mountainous provinces. According to the 2019 census of population and housing, the Mong in the Central Highlands had 82,865 people. In Dak Lak, they, with a population of 39,241 people, live in almost all districts in the province, but the largest concentration in Krong Bong, Mdrăk, Ea Sup, Krong Pak, Lak, Krong Nang, Ču Mgar, Ea Kar districts.,

Although the Mong’s homeland is in remote villages as far as the northern border, but when migrating to the Central Highlands, many Mong  families planted coffee trees and began to settle down a new land.

Gau Tao Festival is a traditional festival of the Mong in the Northwest of Vietnam such as Lao Cai, Ha Giang, etc., which has been preserved since ancient times. Usually, when a Mong family has no children, few children, or gives birth to a single child, or has a sick person or earns living at bad,  they will go to Gau Tao hill to pray to the Gods to give their children, pray for good health or good business. When their prayers come true, they open Gau Tao ritualto give thanks to the Gods.

The Mong’s Nêu pole is erected in the Gau Tao festival (praying for good luck or good destiny) celebrated from the 3rd to the 5th  of January of lunar year. The Nêu pole is made of the trunk of apricot tree (a type of bamboo) that is big, old, straight, with green leaves at the top. It is compulsory that When being cut, tree have to fall in the direction of the sunset. , When bringing the pole to the place in the festival, no one is allowed to step over or crouch under the pole. Manycomplicated rituals are practiced to cut down trees for making the Nêu pole, growing the Nêu pole and displaying the offerings to pray in front of the tree.  the Nêu tree and making vows in front of the Nêu tree.

The Nêu poleis tied so that the top of the pole is curved towards the west, the sunset. On the top of the Nêu pole,of the Mong hang three to five strips of red and blue linen, bamboo branches tied into a flag; Under the black linen strip, there are also two bunches of corn, onecluster of rice, one gourd of wine, and other Mong’s items… to pray for a good new year.

The festival of building the Nêu pole is associated with the Mong’s belief  in Dak Lak about praying for luck and destiny. This is also an environment to nurture Mong’s folklore and engage the community united bloc.

skype