Cây Nêu của người Gia Rai/Jrai

29/01/2022

Dân tộc Gia Rai/Jrai sống tập trung chủ yếu ở Gia Lai, Kon Tum, phía Bắc tỉnh Đắc Lắc và phía Tây tỉnh Phú Yên, miền Đông Bắc Cam-pu-chia (giáp tỉnh Gia Lai). Theo số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019, người Gia Rai ở Tây Nguyên có dân số đông nhất trong các dân tộc thiểu số là 506.372 người, bao gồm nhiều nhóm địa phương như: Chor, Hđrung, Aráp, Mthur, Tơbuăn…Họ cư trú đông nhất là ở tỉnh Gia Lai có 459.738 người, còn ở Đắk Lắk là 20.495 người.

Lễ cúng mừng lúa mới là phong tục lâu đời của đồng bào các dân tộc sống trên dãy Trường Sơn nói chung và người Gia Rai nói riêng. Lễ cúng mang ý nghĩa tôn vinh hạt thóc và cầu xin các thần linh cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, gia đình sung túc.

Người ta chọn một cây lồ ô cao lớn nhất trong vùng để làm thân cây Nêu. Dưới chân cây Nêu họ kết nối thêm bốn cây tre hoặc gỗ được giằng lại chắc chắn, vừa để giữa cho cây Nêu khỏi bị xe dịch, vừa biểu hiện sự khỏe mạnh, an lành. Tỏa ra bốn hướng là những cây lồ ô nhỏ, được trang trí tua làm bằng tre hoặc dây rừng bay phấp phới. Thân Nêu được trang trí các màu: đỏ và trắng, đây là màu sắc chủ đạo trong nghệ thuật điêu khắc của người Tây Nguyên.

Phần ngọn của cây Nêu tùy từng nhóm tộc người mà có những trang trí khác nhau, có nơi được chẻ ở phía trên tạo thành chiếc phễu hoặc hình một con chim đang tung cánh…, phía trên mỗi nhánh được trang trí bằng những túm bùi nhùi vót từ cây lồ ô.

Cây nêu này do nghệ nhân buôn Treng, xã Ea H’Leo, huyện Ea H’Leo chế tác.

Hrơi ngă yang Djuai ania Gia Rai/Jrai
Djuai ania Gia Rai/Jrai dŏ hơdip lu hloh lĕ ƀơi tơring čar Gia Lai, Kon Tum, kual kơdư tơring čar Đắk Lắk hăng kual Yŭ tơring čar Phú Yên, kual Ngŏ Kơdư dêh čar Kur (ha giăm hăng tơring čar Gia Lai). Tui hăng mrô jŭ yap akô̆ mơnuih hăng sang dŏ thun 2019, mrô mơnuih djuai ania Gia Rai/Jrai ƀơi kual Dap kơdư lu hloh pơhmu hăng hơdôm djuai ania ƀiă pơkŏn hăng 506.372 čô, hơmâo lu djuai dŏ hơdip ƀơi rĭm kual anun lĕ: Chor, Hđrung, Aráp, Mthur, Tơbuăn … Anih dŏ hơdip lu hloh lĕ ƀơi tơring čar Gia Lai hăng 459.738 čô mơnuih, dŏ glăi ƀơi tơring čar Đắk Lắk lĕ 20.495 čô mơnuih.
Hrơi ngă yang ƀong asơi hle lĕ gru grua pioh glăi mơng đưm đă ră hlâo kơ mơnuih djuai ania ƀiă dŏ hơdip kơtuai tui kơčong čư̆ Trường Sơn lăi hrŏm hăng mơnuih djuai ania Gia Rai hnun mơn, hăng tơlơi yôm kiăng kơ pơpŭ asar pơdai yua kơ yang rơbang pơjing brơi ană plơi pla hăng tơlơi čang rơmang yang wai pơgang brơi pơ-iă rơnang angĭn mơ-ak, bơyan pơdai jor kơtor mơboh, sang anŏ hơdip rơnom, trơi pơđao, yâo mơ-ak. Yua anun arăng juăt ruah sa ƀĕ đing O glông hloh amăng kual koh ba glăi pơkra phun drai. Ƀơi tơkai phun drai arăng dră trun pă ƀĕ krăm ƀudah kyâo jum dar hăng hruă nao rai brơi kjăp, kiăng kơ bong phun drai huăi pơpư̆ lư̆, laih dong kiăng kơ pơdah pran gơgrong kjăp, rơnuk rơnua. Jum dar phun drai arăng hlă phun O đơanet, hơmâo tol hơdôl hrĕ drĭ dră kơnih mơng krăm ƀudah hơdôm hrĕ kyâo mơng glai. Gong phun drai arăng pik ia mraih hăng kô̆, anai lĕ dua ia arăng juăt pik ƀơi rup kyâo trah mơng mơnuih djuai ania kual Dap kơdư. Tơdŭ phun O tui hluai djuai ania ƀơi rĭm kual dŏ hơdip juăt tol hơdôl gơnam phara, hơmâo anih arăng amra blah pơčlah lăng kar hăng mơbah hơkă rô, arăng akă klôn wŏt hơdôm djah krăm, đa hơmâo anih lăng kar hăng čim glăk por….
Phun drai yua mơnuih thâo pơkra phun dra ƀuôn Treng, să Ea H’Leo, tơring čar Ea H’Leo pơkra.

The Jrai’s Nêu pole

The Jrai live mainly in Gia Lai, Kon Tum in the North of Dak Lak province and in the West of Phu Yen province, in the Northeast of Cambodia (bordering with Gia Lai province). According to the 2019 census of population and housing, the Jrai in the Central Highlands had the most population among ethnic minorities with 506,372 people, including many local groups such as the Chor, the Hdrung, the Arab, the Mdhur, the Tobuan,etc. There were 459,738 people residing in Gia Lai province and 20,495 people in Dak Lak.

The New Rice Ritual is a long-standing custom of the ethnic minorities living on the Truong Son mountain range in general and the Jarai in particular. The Ritual is to honor the grains of rice and pray to the Gods for good weather, bountiful crops and prosperous families.

People choose the highest bamboo tree in the area to make the trunk of the Nêu pole. At the foot of the pole, four bamboo or wooden trees are firmly tiedto keep the pole from being moved, and to show health and well-being. Radiating in four directions are small bamboo trees, decorated with tassels made of bamboo or fluttering forest ropes. The Nêu pole is decorated with red and white that arethe dominant colors in the sculpture art of the Central Highlands.

The top of the Nêu pole is decorated with different patterns depending on the ethnic group, some places are split at the top to form a funnel or a bird spreading its wings…, on the top of each branch is decorated with tufts to made from bamboo trips.

This Nêu pole is made by the artisans of Treng village inEa H’Leo commune, Ea H’Leo district.

 

skype