Đàn T’rưng 3 dàn

10/08/2023

Trong kho tàng nhạc cụ dân tộc đồ sộ của người Việt Nam, có một loại nhạc cụ mà âm thanh của nó phát ra nghe réo rắc như tiếng nước róc rách trong khe suối trong. Một thứ âm thanh trong trẻo, vui tươi và mang đến cho người nghe một sự yên bình và niềm hân hoan hiếm có. Đó chính là đàn T’rưng. T’rưng trong tiếng của người Bana có nghĩa là đàn lồ ô, tức là tre. Hiển nhiên tre là vật liệu chính tạo nên đàn T’rưng. Đàn T’rưng có cấu tạo khá đơn giản, mộc mạc như chính con người núi rừng Tây Nguyên. Được ghép từ những ống tre dài ngắn khác nhau, ống dài nhất khoảng 1,5m và ngắn nhất khoảng 30cm. Đàn T’rưng này có 3 dàn gồm 46 ống lớn nhỏ. Khác với cấu tạo, quá trình chế tác phải trải qua rất nhiều công đoạn thủ công và mất một thời gian khá dài để hoàn thành, thường từ 2 đến 3 tháng. Đầu tiên, phải tìm những ống tre không quá già, cứng cáp, khoét rỗng thân tre rồi ngâm dưới nước gần 1 tháng. Sau đó vớt lên phơi 5 đến 7 nắng, rồi lại ngâm tiếp cũng với thời gian như vậy, điều này giúp cho ống tre vừa dẻo dai, không nứt nẻ, cũng không bị mối mọt. Cao độ của các note nhạc do đàn T’rưng tạo ra không chỉ phụ thuộc vào độ dài ngắn, dày mỏng của các ông tre, mà còn phụ thuộc vào cách đẹo gọt từng ống tre. Một đầu của ống tre được vót bằng (tất cả xếp cùng một phía) và một đầu còn lại được vót xéo theo các độ nghiêng khác nhau. Và đây cũng là công đoạn khó khăn nhất, quyết định chất lượng của tiếng đàn, vì độ nghiêng của đường vót khác nhau tạo ra âm thanh khác nhau, nên khi vót quá tay, cho ra âm thanh không đúng như ý muốn, buộc người làm đàn phải vót lại từ đầu cho đến khi vừa ý. Công đoạn tiếp theo là quá trình bện các ống lại với nhau, các ống ngắn trên cao, ống dài xuống thấp dần. Vật liệu để buộc các ống tre với nhau là me vóc (mây rừng). khoảng cách giữa ống nọ với ống kia rộng chừng 0,5cm. Cách chơi rất đơn giản, là dùng dùi gõ vào các ống tre. Cái khó là phải nhớ được cao độ các note nhạc của từng ống tre. Dùi thường dùng là dùi gỗ, sừng bò, sừng trâu nhưng theo kinh nghiệm của những nhạc công và nghệ nhân làm đàn thì sừng nai là tốt nhất vì cho ra âm thanh đúng nhất khi gõ.

T’rưng

In the vast treasure trove of traditional musical instruments of the Vietnamese people, there is a musical instrument whose sound sounds like the gurgling sound of water in a clear stream. A clear, joyful sound that brings the listener a rare peace and joy. That is the T’rưng herd. T’rưng in the Bana language means bamboo. Obviously bamboo is the main material that makes the T’rưng. The T’rưng lute has a fairly simple structure, as rustic as the people of the Central Highlands mountains and forests. Made from bamboo tubes of different lengths, the longest tube is about 1.5m and the shortest is about 30cm. This T’rưng instrument has 3 orchestras of 46 large and small pipes. Unlike the structure, the manufacturing process must go through many manual steps and takes a long time to complete, usually 2 to 3 months. First, find bamboo tubes that are not too old and sturdy, hollow out the bamboo stems and soak them in water for nearly a month. Then pick it up and dry it in the sun for 5 to 7 days, then soak it again for the same amount of time. This helps the bamboo tube to be flexible, not cracked, and not susceptible to termites. The pitch of the musical notes produced by the T’rưng depends not only on the length, thickness and thickness of the bamboo tubes, but also on the way each bamboo tube is cut. One end of the bamboo tube is flattened (all on the same side) and the other end is flattened at different angles. And this is also the most difficult step, determining the quality of the sound of the instrument, because different slopes of sharpening lines create different sounds, so when sharpening too much, the sound is not as desired, forcing The luthier must re-sharpen the instrument from the beginning until it is satisfactory. The next step is the process of braiding the tubes together, the short tubes are high, the long tubes are gradually lower. The material to tie the bamboo tubes together is tamarind (forest rattan). The distance between one tube and the other is about 0.5cm wide. The way to play is very simple, just use a stick to tap the bamboo tubes. The difficulty is to remember the pitch of the notes of each bamboo tube. Commonly used sticks are wooden sticks, cow horns, and buffalo horns, but according to the experience of musicians and luthier makers, deer horns are the best because they produce the most accurate sound when tapped.

skype